Çocuklara Âriflerin Hayatlarından Örnekler

Mustafa Tatcı ve Sevda Urfa’nın hazırladığı Azerbaycan Bilgeleri kitabı, veli zatların hayatları ve hayatlarından hikmetli vakalar anlatılıyor. Feridüddin Attar’ın, Sinan Paşa’nın, Nazmî-zâde Murtazâ Efendi’nin evliya tezkirelerine benziyor. Evliya tezkirelerinde önce velinin nesebi, kısa hayatı ve hayatından hikmetli vakalar anlatılır. Doğum, ölüm tarihleri bazen verilir, bazen verilmez. Mezarı bazılarında verilse de nerede yaşadığı hemen hepsinde anlatılır. Bu eserde bilgelerin hayatları çok kısa anlatılmış hatta birkaç isimde hayatıyla ilgili hiç bilgi verilmemiş, sadece hikmetli vakalar aktarılmış. Burada dile getirilen bilgelerin hemen hepsi tasavvufla irtibatlı kişiler. Müslüman bilgelerin, âlimlerin, mutasavvıfların çocukların dünyasına aktarılmaya çalışıldığını görmekteyiz.

Tasavvuf büyüklerinin ele alındığı kitabın girişinde burada anlatılan zatların hayatlarının, burada aktarılan vakaların anlatıldığı kaynak kısaca verilmeliydi. Kitap biyografi özelliği taşıyor ama biyografik bilgilerin nereden alındığı verilmemiş. Bazen anlattığı şahsın hayatına değinilmiş, bazen değinilmemiş. Burada birlik sağlansa iyi olurdu. Her zatın önce kısa hayatı sonra hikmetli vakaları anlatılsa daha disiplinli bir çalışma olurdu. Hayatı hakkında bilgi bulunamayan bilge için de kısa bir açıklama yapılabilirdi. Azerbaycan bilgeleri Türkiyeli zatlar gibi anlatılmış. Gerçi girişte kısaca açıklama yapılmış ama orada sadece bu kişilerin Azeri olduğu bilgisi veriliyor, bu bilgi kitabın adında var zaten. İki sayfayı geçmeyecek şekilde bir açıklama kitap için çok iyi olurdu. O bölümü çocuklar okumazdı belki ama benim gibi meraklılar bakardı en azından.

Çocuklara yönelik bir eser

Yedi zatın anlatıldığı eser 56 sayfadan oluşuyor. Resimlemesi, kapağı, renk seçimi gayet güzel olan kitabın yazı karakteri ve sayfa düzeni de gayet ilgi çekici. Okur kitlesine uygun bir tasarım yapılmış. Bilge zatlardan “dede” diyerek söz edilmesi de o zatların çocuk muhayyilesinde daha iyi canlanmasına vesile olacaktır. Eserde Yahya Şirvânîİbrahim Zahid GeylânîÖmer HalvetîMuhammed HarezmîSadreddin HıyâvîCamâleddîn Muhammed Tebekerî ve Osman Şîrvanî anlatılıyor. Bu isimlerin çoğunu sizler de bilirsiniz. En azından kulağınıza çalınmıştır adları bir yerlerden.

Hikmet örnekleri

Evliya zatlar görünmekten hoşlanmazlar. Onlar Allah’a bağlı hafi yaşamayı seçerler. Gören gözlerin, gösteren gözlerin onları görmesini ve göstermesini isterler. Hiç kimseyi benim dergahıma gel diye zorlamazlar hatta kendi meşrebine uygun değilse o talebeyi onun hayatına uygun bir zata yönlendirirler. Kitapta bahsi geçen evliyaların hayatlarından bazı hikmetleri derlemek istesek mesela şunları söyleyebiliriz:

Ömer Halvetî dağda yaşadığı ağacın kovuğundan çıkıp şehre inerken ağaç ayrılığa dayanamıyor ve onun peşinden yürüyor. Ömer Zahid Geylânî bir çocuğun karnına giren yılanı talebesini gönderip çocuğun ağzından çıkarıyor. Muhammed Harezmî, hacca gitmek isteyen ama maddi durumu çok zayıf olan bir adamı kerametle hacca gönderir ve sırrını kimseye söylememesini tembih eder. Adam hacca gider gelir, sırrı da Harezmî vefat edinceye kadar kimseye söylemez. Sadeddîn Hıyâvî, okuma yazma bilmeyen arif bir bilgedir. Talebelerinden İlyas okuma yazma bilir ve zaman içinde hocasını beğenmez, dergâhtan uzaklaşır ve başka hoca aramaya başlar. Rüyasında peygamberimiz ona seslenir: “Ey İlyas! Sana Sadreddîn Hıyâvî’den başkasının faydası olmaz.” Bu söz üzerine İlyas hocasına döner, hocası da talebeleri ve müritleriyle İlyas’ı karşılamaya çıkar.

Cemâleddîn Muhammed, tasavvuf eğitimine başlamadan önce hac vazifesini yapmak ister. Çölde suyu biter ve yakın bir yerde de su yoktur. Bir ağacın gölgesinde dinlemeye başlar. Gözlerini açtığında ağacın dalında bir matara vardır. Birisinin mi acaba diye çevreyi kolaçan eder ama kimseler görünmemektedir. Sudan içer, susuzluğunu giderir. Bu arada içinden bir ses duyar: “Sen bilmez misin yalnızlık içinde, bir başına Allah’a yaklaşmak isteyene, Allah da zor zamanlarında yardımını gönderir.”

Osman Şirvânî, tekkesinde birçok insana ders verir. Müritlerinden biri de tüccardır. Bir ticaret dönüşü kervana eşkıyalar saldırır ve kimisini yaralar, kimisini öldürür, hayvanları alır, mallara el koyar. Bunu duyan tüccar mallarını ve adamlarının ne durumda olduğunu öğrenmek için heyecanla kervanın soyulduğu alana gelir. Kendi develeri biraz ileride bir ağacın çevresinde durmakta, adamları gölgede uyumakta ve develerini de Osman Şirvânî beklemektedir. Adam hocasına bir kat daha bağlanır ama daha elini öpüp teşekkür edemeden Osman Şirvânî kaybolur. Memlekete vardığında hediyelerini alıp şeyhini ziyaret eder, elini öpüp teşekkür eder. Osman Şirvânî ondan bir şey ister: “Sakın ola ben hayatta iken bu sırrımızı kimseye söyleme. Zira adamlarının bile haberi yok.”

Azerbaycan Bilgeleri bir çocuk kitabı. Tasavvuf büyükleri çocukların okuyacağı, seveceği bir dil ve kurgu ile anlatılmış. Kısa kısa metinler ve güzel süslemelerle ilgi çekici bir kitap olmuş. İlkokul iki ve üçüncü sınıflar için çok iyi bir okuma kitabı olmuş diyebilirim.

Recep Şükrü Güngör

Kaynak:
https://www.dunyabizim.com/kitap/cocuklara-riflerin-hayatlarindan-ornekler-h27738.html

Niyazi Mısri'nin İzinde Akıp Giden Roman: Dem Yüzü

13 Nisan 2019

Bir Sufi Niçin Mektup Yazar?

13 Nisan 2019

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir